De entire agreement clause: beperkt nuttig, maar niet waardeloos

In Amerikaanse en Engelse contracten is het wel vaker te zien: een entire agreement clause. Ook in Nederlandse overeenkomsten komt het wel eens voor. Volgens sommigen is het een waardeloos beding, omdat het niet past binnen onze rechtsregels. Helemaal waardeloos is het echter niet. Wel is het nut van een entire agreement clause in het Nederlands recht beperkter dan in het Angelsaksische model. Wat is een entire agreement clause en wat is het nut ervan? Wij bespreken het.

Wat is een entire agreement clause?

De totstandkoming van een overeenkomst is volgens het Nederlands recht vormvrij. Het komt automatisch tot stand nadat een aanbod is aanvaard. Dat kan schriftelijk, maar ook mondeling. De wilsovereenstemming volstaat al. Dat wil ook zeggen dat een overeenkomst niet alleen bestaat uit de schriftelijke afspraken (het contract), maar ook uit de eerdere en latere (mondelinge) afspraken. Dat is niet altijd even fijn, want dat kan ervoor zorgen dat het contract wordt uitgehold.

In het Angelsaksisch recht lost men dat op door middel van de zogeheten entire agreement clause. Een entire agreement clause geeft aan dat de schriftelijke overeenkomst alle afspraken bevat die door de partijen zijn gemaakt. Er wordt dus geen rekening gehouden met de voorafgaande mondelinge of schriftelijke afspraken, waardoor discussies worden voorkomen.

Nut van een entire agreement clause

Ook in Nederlandse overeenkomsten komt een entire agreement clause steeds vaker voor. Het was in het verleden ook vaak voer voor discussie, maar het is intussen grondig uitgewerkt in de jurisprudentie. Daarbij is het belangrijk om rekening te houden met een basisregel die door de Hoge Raad is uitgewerkt: bij het uitleggen van een overeenkomst moet er worden gekeken naar alle omstandigheden van het geval en dit in combinatie met de redelijkheid en de billijkheid.

Volgens het Haviltex-arrest spelen ook andere zaken een rol, naast de overeenkomst zelf. Het gaat bijvoorbeeld om de maatschappelijke kring van de partijen, hun rechtskennis, de partijbedoelingen en wat de partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Dat allemaal uitsluiten door middel van een entire agreement clause is niet mogelijk. Anderzijds helpt deze clausule bijvoorbeeld wel bij het bepalen van wat de verwachtingen en de bedoelingen van de partijen zijn: ze kennen duidelijk meer gewicht toe aan het contract dan aan de voorafgaande onderhandelingen.

Beoordeling van een entire agreement clause

Eerder ging de Hoge Raad al dieper in op de entire agreement clause (het Meyer/PontMeyer- en het Derksen/Homburg-arrest). Het ging er vooral om in hoeverre er gewicht aan de entire agreement clause mag worden toegekend. Volgens de Hoge Raad moet daarbij rekening worden gehouden met:

• De aard van de overeenkomst
• De omvang van de overeenkomst
• De tekst van de entire agreement clause
• Of de partijen juridische kennis hebben en/of werden bijgestaan door juristen

In het Lundiform/Mexx-arrest oordeelde men dan weer dat de maatstaf van het Haviltex-arrest altijd leidend blijft. Dit wil zeggen dat er zelfs met een entire agreement clause rekening moet worden gehouden met wat de partijen verklaarden en hoe ze zich gedroegen in de precontractuele fase, de fase die voorafgaat aan de overeenkomst.

Een entire agreement clause kan nuttig zijn

Het nut van een entire agreement clause is in het Nederlands recht met andere woorden beperkt. Er moet rekening worden gehouden met alle omstandigheden. De zaken die in de precontractuele fase zijn besproken, kunnen niet zomaar worden uitgesloten. Anderzijds is niet zo dat een entire agreement clause automatisch een waardeloos beding is. Het kan een rechter nog steeds helpen om een overeenkomst en de partijbedoelingen correct te interpreteren.